Opodatkowanie dochodów kapitałowych w Niemczech, Austrii i Szwajcarii

Abgeltungsteuer na mocy § 32d EStG jest podatkiem schedularnym: 25%, niezależnie od tego, czy zarobek wynosi 500 EUR, czy 500 000 EUR. Na to nakłada się dopłata solidarnościowa w wysokości 5,5%, naliczana od samego podatku, a nie od dochodu, co daje znane 26,375%. Członkowie kościoła płacą więcej, ale mniej, niż sugerowałoby proste dodawanie, ponieważ podatek kościelny jest wliczony do obliczenia jako odliczenie: łączne obciążenie wynosi ok. 27,99% przy stawce kościelnej 9% i ok. 27,82% przy 8%, a nie 28,7%, które dałoby naiwne zsumowanie.

Sparer-Pauschbetrag wynosi 1 000 EUR na osobę rocznie, 2 000 EUR dla małżeństw rozliczających się wspólnie. Nie jest stosowany automatycznie. Trzeba złożyć instrukcję zwolnienia podatkowego w każdym banku krajowym, a łączna kwota we wszystkich bankach nie może przekroczyć przysługującego limitu. Inwestorzy posiadający trzy rachunki, którzy złożą instrukcję tylko w jednym banku, regularnie oddają fiskusowi kilkaset euro rocznie, które mogliby odzyskać wyłącznie poprzez złożenie zeznania podatkowego.

To przy stratach większość ludzi popełnia błąd. Na mocy § 20 Abs. 6 EStG bank prowadzi dwie odrębne pule strat. Pula akcyjna przyjmuje wyłącznie straty ze sprzedaży pojedynczych akcji, a straty te można rozliczyć wyłącznie z zyskami ze sprzedaży pojedynczych akcji. Wszystko inne — ETF-y, fundusze, obligacje, certyfikaty, opcje — trafia do puli ogólnej, którą rozlicza się ze wszystkimi dochodami, w tym z dywidendami. Strata w wysokości 5 000 EUR na pojedynczej akcji nie neutralizuje więc dokładnie niczego z dochodu z dywidend. Niewykorzystane straty są przenoszone przez bank na kolejne lata bez ograniczenia czasowego.

Dawna zasada ograniczająca wykorzystanie strat z instrumentów pochodnych do 20 000 EUR rocznie została uchylona w rocznej ustawie podatkowej z 2024 roku. Tego rodzaju szczegóły zmieniają się szybko, dlatego przed każdą istotną decyzją warto sprawdzić aktualny stan prawny w Federalnym Ministerstwie Finansów lub w Federalnym Centralnym Urzędzie Podatkowym.

Fundusze akumulujące niczego nie wypłacają, więc bez specjalnej zasady przez dziesięciolecia nie byłoby czego opodatkować. Niemcy rozwiązują ten problem za pomocą Vorabpauschale na mocy § 18 InvStG. Mówiąc wprost, organ podatkowy przypisuje minimalny zwrot, opodatkowuje go w styczniu kolejnego roku i zalicza na poczet zysku w momencie ostatecznej sprzedaży. To przesunięcie podatku w czasie, a nie dodatkowy podatek.

Obliczenie składa się z trzech kroków. Po pierwsze zwrot bazowy: wartość pozycji na początek roku pomnożona przez stopę bazową publikowaną co roku przez ministerstwo, z której liczy się 70%. Po drugie limit: kwota nigdy nie może przekroczyć faktycznego wzrostu wartości w danym roku, więc w roku spadkowym Vorabpauschale wynosi zero. Po trzecie częściowe zwolnienie: fundusze akcyjne posiadające co najmniej 51% akcji mają zwolnione 30% kwoty, fundusze mieszane od 25% udziału akcji — 15%.

Przykład liczbowy. Akumulujący globalny ETF akcyjny jest wart 50 000 EUR na 1 stycznia i w ciągu roku rośnie o 4 000 EUR. Załóżmy stopę bazową 2,5% — dokładna wartość publikowana jest co roku w styczniu, więc nigdy nie należy używać zeszłorocznej liczby. Zwrot bazowy: 50 000 razy 2,5% razy 0,7 równa się 875 EUR. Wzrost o 4 000 EUR nie uruchamia limitu. Po zastosowaniu 30% częściowego zwolnienia opodatkowaniu podlega 612,50 EUR. Przy 26,375% daje to 161,55 EUR podatku — przy założeniu, że roczna kwota wolna została już wykorzystana. Jeśli nie została, podatek wynosi zero.

Praktyczna pułapka ma charakter mechaniczny. Bank pobiera tę kwotę z powiązanego rachunku pieniężnego w styczniu. Jeśli nie ma na nim środków, bank może sprzedać pozycje lub doprowadzić do debetu na rachunku. Warto zostawić niewielką rezerwę gotówkową na przełomie roku.

Austria stosuje dwie stawki specjalne, określone w § 27a EStG. Odsetki od depozytów bankowych opodatkowane są stawką 25%; wszystko inne — dywidendy, zrealizowane zyski z papierów wartościowych, dochody z instrumentów pochodnych — stawką 27,5%. Nie ma odpowiednika niemieckiej kwoty wolnej. Opodatkowaniu podlega już pierwsze euro dochodu z dywidend.

Najważniejsza różnica strukturalna dotyczy traktowania strat. Austriacki bank depozytariusz przeprowadza automatyczne rozliczenie strat w obrębie roku kalendarzowego, obejmujące wszystkie rachunki prowadzone w tej instytucji. Na koniec roku proces ten się kończy: wszelkie pozostałe straty po prostu wygasają i nie można ich przenieść na kolejny rok. Inwestor, który w grudniu ma 8 000 EUR niezrealizowanych zysków i 8 000 EUR niezrealizowanych strat, ma konkretny powód, by zrealizować obie pozycje w tym samym roku — różnica wynosi 2 200 EUR. Przesunięcie jednej z nich na styczeń oznacza jej utratę.

Rachunki w różnych austriackich bankach nie są ze sobą rozliczane wzajemnie; to odzyskuje się poprzez zeznanie podatkowe. Każdy, dla kogo stawka zryczałtowana jest niekorzystna, może zamiast niej wybrać zwykłe opodatkowanie progresywne, co opłaca się jedynie przy bardzo niskim dochodzie całkowitym, a wówczas obejmuje obowiązkowo wszystkie dochody kapitałowe, a nie wybiórczo.

Kosztownym przypadkiem szczególnym są fundusze bez austriackiego przedstawiciela podatkowego, tzw. fundusze niezgłaszające. Ponieważ domniemany dochód do wypłaty nigdy nie jest zgłaszany, ustawa go szacuje: 90% wzrostu wartości w danym roku, ale co najmniej 10% wartości na koniec roku. Dla funduszu wartego 40 000 EUR, który poruszał się bez wyraźnego trendu, ten próg minimalny daje 4 000 EUR domniemanego dochodu i 1 100 EUR podatku w roku, w którym inwestor nie zarobił nic. Status funduszu zgłaszającego warto sprawdzić przed zakupem; większość ETF-ów oferowanych w Austrii go spełnia, wiele funduszy z siedzibą w USA — nie. Aktualne wykazy prowadzi austriackie Ministerstwo Finansów.

Dla inwestorów prywatnych zyski z majątku ruchomego są wolne od podatku. Nie jest to luka prawna, lecz świadome założenie systemu, które działa w obie strony: skoro zyski nie są opodatkowane, straty również nie podlegają odliczeniu. Opodatkowaniu podlega dochód — dywidendy i odsetki — jako zwykły dochód według łącznej krańcowej stawki federalnej, kantonalnej i gminnej. Do tego dochodzi podatek majątkowy od wartości portfela na koniec roku, również kantonalny, zwykle w przedziale kilku dziesiątych procenta.

Zwolnienie jest obwarowane warunkami. Federalna administracja podatkowa bada, czy dana osoba kwalifikuje się jako zawodowy handlarz papierami wartościowymi — w takim przypadku zyski stają się dochodem i pojawia się też obowiązek składek na ubezpieczenia społeczne. Sytuacja jest bezpieczna, jeśli spełnione są wszystkie kryteria: okres posiadania sprzedanych papierów wartościowych wynoszący co najmniej sześć miesięcy, roczny obrót nieprzekraczający pięciokrotności wartości portfela na początek roku, zyski kapitałowe poniżej 50% dochodu netto, brak finansowania pozycji długiem oraz wykorzystywanie instrumentów pochodnych wyłącznie do zabezpieczania. Aktywni traderzy powinni potraktować ten test poważnie i rozważyć wystąpienie o interpretację do swojego kantonu przed zamknięciem dużego roku.

Szwajcarskie dywidendy i odsetki obciążone są 35% podatkiem u źródła — najwyższą stawką w regionie. Dla rezydentów nie jest to strata, lecz przymusowa pożyczka: dochód deklaruje się w załączniku dotyczącym papierów wartościowych w zeznaniu podatkowym, a owe 35% zostaje zwrócone lub zaliczone. Brak deklaracji oznacza, że pieniądze przepadają. Zasady zawarte są w ustawie o podatku u źródła, a praktyczne formularze udostępnia federalna administracja podatkowa.

Zanim zastosowanie znajdzie jakikolwiek podatek krajowy, kraj siedziby spółki zazwyczaj już pobrał swoją część. Stany Zjednoczone domyślnie pobierają 30% od dywidend; przy ważnym formularzu W-8BEN, który każdy poważny broker zbiera przy otwieraniu rachunku i odnawia co trzy lata, rezydenci Niemiec, Austrii i Szwajcarii korzystają z niższej, traktatowej stawki 15%. Te 15% jest następnie zaliczane w kraju rezydencji: niemiecki bank odlicza je bezpośrednio od Abgeltungsteuer, dzięki czemu łączne obciążenie pozostaje na poziomie 26,375%, a nie 41,375%. Austria zalicza je w ten sam sposób na poczet 27,5%, a Szwajcaria rozlicza je za pomocą formularza DA-1 w rocznym zeznaniu.

Brak formularza lub prowadzenie rachunku u brokera, który nie rozlicza zaliczenia, oznacza podwójną zapłatę. Przy 3 000 EUR amerykańskich dywidend rocznie 15% niezaliczonego podatku u źródła to 450 EUR — co roku, na stałe.

Pokrewny mechanizm wyjaśnia, dlaczego niemal każdy ETF istotny dla inwestorów z regionu DACH ma siedzibę w Irlandii. Irlandia ma z USA umowę, która obniża podatek u źródła pobierany od samego funduszu od amerykańskich dywidend do 15%. Poza tym identyczny fundusz z siedzibą w kraju bez takiej umowy traci 30%. Przy rentowności amerykańskich dywidend na poziomie 1,5% różnica ta wynosi 0,225 punktu procentowego zwrotu rocznie, utraconego jeszcze przed naliczeniem jakiejkolwiek opłaty — więcej niż całkowity wskaźnik kosztów wielu funduszy indeksowych. Sama Irlandia nie pobiera podatku u źródła od wypłat na rzecz nierezydentów.

Załóżmy, że w ciągu roku realizuje się 10 000 EUR zysków i otrzymuje 2 000 EUR dywidend z krajowych pozycji. Brak strat, brak podatku kościelnego, kwota wolna niewykorzystana.

Szwajcarska liczba wygląda dramatycznie lepiej i mimo to wprowadza w błąd. Po pierwsze, stawka krańcowa to założenie — różni się ogromnie w zależności od kantonu, gminy i poziomu dochodu, a przy wysokich dochodach może z łatwością przekroczyć austriackie 27,5%. Po drugie, w tym zestawieniu brakuje podatku majątkowego: przy portfelu wartym 300 000 EUR i założonej stawce 0,3% trzeba doliczyć 900 EUR, płatne niezależnie od tego, czy wartość portfela wzrosła, czy spadła. Po trzecie, obraz się odwraca, gdy tylko zwroty pochodzą głównie z dochodu bieżącego, a nie ze wzrostu wartości. Szwajcaria nagradza akumulujące aktywa wzrostowe i penalizuje strategie dywidendowe; Niemcy i Austria traktują oba podejścia identycznie.

Największa praktyczna różnica dotyczy nie stawki, lecz tego, kto wykonuje pracę. Bank krajowy w Niemczech lub Austrii pobiera podatek, rozlicza straty, zalicza zagraniczny podatek u źródła i przesyła gotowe roczne zaświadczenie podatkowe. Zagraniczny broker — nawet doskonale nadzorowany — nie robi nic z tego. Otrzymuje się zestawienie transakcji i samodzielnie rozlicza się je w zeznaniu.

W Niemczech oznacza to wypełnienie Anlage KAP z każdą transakcją; w Austrii — załącznika E1kv. Oba są całkowicie wykonalne, ale kosztują albo czas, albo honorarium księgowego, a rozliczenie strat trzeba przeprowadzić samodzielnie. Warto zestawić to z oszczędnością: jeśli tańszy broker pozwala zaoszczędzić 200 EUR rocznie na opłatach, a księgowy liczy sobie 250 EUR za dodatkowy załącznik, taka zmiana przynosi stratę. Przy dużym portfelu i wysokich obrotach rachunek szybko odwraca się w drugą stronę.

Dla inwestorów szwajcarskich kwestia ta jest mniej dotkliwa, ponieważ i tak nic nie jest pobierane u źródła, a załącznik dotyczący papierów wartościowych trzeba wypełnić niezależnie od wyboru brokera. Liczy się tam to, czy broker przygotowuje użyteczne zestawienie podatkowe w formacie przyjaznym dla szwajcarskich realiów.

1. 1Sprawdzić swoje instrukcje zwolnienia podatkowego. W Niemczech warto rozłożyć je na wszystkie banki, w których spodziewa się dochodu, łącznie do 1 000 EUR na osobę.
2. 2Utrzymywać aktualność formularza W-8BEN. Wygasa on po trzech latach, a przeterminowany formularz kosztuje 15 punktów procentowych na każdej amerykańskiej dywidendzie.
3. 3Sprawdzić swoje pule strat przed końcem roku. W Austrii wygasają one 31 grudnia; w Niemczech nie, więc presja czasu jest zupełnie inna.
4. 4Przed zakupem sprawdzić siedzibę funduszu, a w Austrii — jego status funduszu zgłaszającego.
5. 5Utrzymywać środki pieniężne na niemieckim rachunku rozliczeniowym w styczniu, aby Vorabpauschale nie wymusiła debetu.
6. 6W Szwajcarii sprawdzić rzeczywiste zachowania inwestycyjne względem kryteriów zawodowego handlarza przed zamknięciem roku, a nie po nim.

Przepisy podatkowe we wszystkich trzech krajach zmieniają się co roku, a kwoty wolne, stopy bazowe i wykazy funduszy zgłaszających są regularnie aktualizowane. Przed podjęciem działania warto zweryfikować aktualny stan prawny u właściwego organu, a w przypadku większych kwot skorzystać z profesjonalnego doradztwa.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny. Nie stanowi porady inwestycyjnej, prawnej ani podatkowej.