Giełda kryptowalut czy broker? Porównanie przechowywania, kosztów i regulacji

Marketing zwykle traktuje to wszystko jako warianty tego samego zakupu. Prawnie nie mają one ze sobą niemal nic wspólnego.

MiCA po raz pierwszy uregulowała przechowywanie kryptoaktywów w całej UE. Warto znać z nazwy dwa przepisy.

Artykuł 70 ust. 1 wymaga wydzielenia aktywów klientów od własnych aktywów dostawcy i jasno stanowi, że kryptoaktywa przechowywane w depozycie "nie są dostępne do podziału między wierzycieli dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów". To kluczowa poprawa względem świata sprzed MiCA: monety nie wchodzą w skład masy upadłościowej.

Artykuł 75 ust. 8 nakłada na depozytariusza odpowiedzialność za straty — ale ją ogranicza, ponieważ "odpowiedzialność dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów nie przekracza wartości rynkowej utraconego kryptoaktywa". Nie obejmuje to szkód następczych, a także przewidziano wyjątek dla zdarzeń pozostających poza rozsądną kontrolą dostawcy.

A teraz część, która nigdy nie pojawia się w reklamie: dla kryptoaktywów nie istnieje gwarancja depozytów. Unijna ochrona do 100 000 EUR obejmuje depozyty gotówkowe w instytucji kredytowej. Krajowe systemy rekompensat dla inwestorów obejmują instrumenty finansowe w rozumieniu MiFID II. Kryptoaktywo, które nie jest ani jednym, ani drugim, nie podlega żadnemu z nich. Ochrona ma charakter prawnorzeczowy — wydzielenie, separacja, odpowiedzialność — a nie ubezpieczeniowy.

Praktyczne konsekwencje:

• Saldo w euro i posiadane monety są chronione inaczej. Na platformie z licencją bankową lub takiej, która przechowuje środki fiducjarne w banku, część gotówkowa może być objęta ochroną depozytów. Część kryptowalutowa — nigdy.
• "Dowód rezerw" to nie audyt. Atestacja oparta na drzewie Merkle pokazuje aktywa w danym momencie. Nie mówi nic o zobowiązaniach, obciążeniach ani strukturze grupy.
• Warto zapytać, kto jest subpowiernikiem. U brokerów monety niemal nigdy nie znajdują się bezpośrednio u samego brokera. Nazwa depozytariusza, jego zezwolenie i jurysdykcja macierzysta powinny mieć znaczenie przy podejmowaniu decyzji.

MiCA tytuł V obowiązuje dostawców usług w zakresie kryptoaktywów od 30 grudnia 2024 r. Artykuł 143 ust. 3 przyznał dostawcom działającym już na podstawie prawa krajowego okres przejściowy, który zakończył się najpóźniej 1 lipca 2026 r. Od tego momentu sytuacja jest binarna: albo posiadanie zezwolenia, albo brak działalności.

Można to sprawdzić w pięć minut:

1. 1Sprawdzić dostawcę w rejestrze ESMA lub w rejestrze krajowego organu, który udzielił zezwolenia.
2. 2Sprawdzić, z jakim podmiotem prawnym faktycznie zawierana jest umowa. Duże platformy prowadzą kilka podmiotów; autoryzowany podmiot unijny niekoniecznie jest tym, który widnieje na stronie rejestracji.
3. 3Sprawdzić, czy zezwolenie obejmuje wybraną usługę. Przechowywanie, prowadzenie platformy obrotu i usługi wymiany to odrębne zezwolenia.

Szwajcaria pozostaje poza MiCA. Obowiązuje tam zamiast tego zezwolenie FINMA, ustawa o DLT oraz — dla banków — ustawa bankowa. Ta praktyczna różnica ma znaczenie: w szwajcarskim banku oferującym kryptowaluty część fiducjarna podlega ochronie depozytów, a aktywa oparte na kryptowalutach przechowywane w depozycie podlegają wydzieleniu na mocy ustawy o DLT. Samodzielny broker kryptowalutowy bez licencji bankowej nie oferuje żadnego z tych zabezpieczeń.

Nigdy nie należy porównywać wyłącznie opłaty za zakup. Liczy się pełny cykl: wejście, utrzymywanie, wyjście.

Przykład liczbowy 1 — 5 000 EUR wejście i wyjście

Zakup za 5 000 EUR i późniejsza sprzedaż po tej samej cenie:

Różnica między najdroższym a najtańszym wierszem wynosi 139 EUR przy 5 000 EUR — 2,8% zaangażowanego kapitału. Przy pozycji utrzymywanej przez lata jest to do zniesienia. Dla kogoś, kto obraca kapitałem dwanaście razy w roku, to 1 788 EUR zamiast 120 EUR.

Jedna kwestia często ginie w tym zestawieniu: u niektórych dostawców całkowitego kosztu w ogóle nie da się ustalić. Trade Republic, na przykład, nie publikuje spreadu stosowanego do kryptowalut, więc pełnego kosztu zlecenia kryptowalutowego nie da się wyprowadzić z jego tabeli opłat. To nie zarzut — to powód, by porównać cenę faktycznej realizacji z ceną na giełdzie referencyjnej w momencie wykonania zlecenia.

Przykład liczbowy 2 — ETP czy monety w okresie trzech lat

Przyjmijmy 5 000 EUR, okres utrzymania trzech lat i niezmienną cenę. Dla ETP załóżmy roczną opłatę za produkt w wysokości 1,00% — rzeczywistą wartość znajdziemy w dokumencie zawierającym kluczowe informacje, w pozycji kosztów bieżących — plus 1 EUR za zlecenie. Niektórzy brokerzy doliczają dodatkowo narzut na spreadzie przy ETP kryptowalutowych; Scalable Capital, na przykład, stosuje 0,99% w wariancie bezpłatnym i 0,69% w wariancie Prime.

• ETP: 1 EUR za zakup + 1 EUR za sprzedaż + 3 × 50 EUR opłaty za produkt = 152 EUR. Po doliczeniu narzutu 0,99% po każdej stronie dochodzi 99 EUR, co daje 251 EUR.
• Monety na giełdzie przy 0,25%: 12,50 EUR + 12,50 EUR = 25 EUR, plus ewentualna opłata sieciowa w razie przeniesienia do samodzielnego przechowywania.

Pod względem samego kosztu giełda wygrywa z wyraźnym zapasem. Zanim padnie ostateczna decyzja: w Niemczech podatek może odwrócić ten wynik — choć nie w kierunku, jakiego oczekiwałaby większość osób.

Przyjmijmy zysk 7 000 EUR od zaangażowanych 5 000 EUR po 18 miesiącach.

Co z tego wynika:

Niemcy. Zasada rocznego okresu posiadania z § 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym traktuje kryptoaktywa jako "inne przedmioty majątkowe" — po dwunastu miesiącach zysk jest zwolniony, niezależnie od wysokości. W ciągu roku obowiązuje próg 1 000 EUR z § 23 ust. 3 zdanie 5. Uwaga: to próg, a nie kwota wolna. Przy 1 000,01 EUR łącznych zysków z prywatnej sprzedaży opodatkowaniu podlega cała kwota, a nie tylko nadwyżka. Zdanie 4 tego samego przepisu wydłuża okres do dziesięciu lat, gdy dany składnik majątku służy jako źródło dochodu; opublikowane stanowisko administracji podatkowej mówi, że to wydłużenie nie dotyczy walut wirtualnych. To wytyczna administracyjna, a nie tekst ustawy — jeśli ktoś stakuje lub pożycza kryptoaktywa i zamierza polegać na zasadzie rocznego okresu, powinien sprawdzić aktualne stanowisko lub zasięgnąć porady. Sama zasada rocznego okresu wielokrotnie była przedmiotem debaty politycznej; nie należy zakładać, że będzie obowiązywać jeszcze za pięć lat.

Austria. § 27b austriackiej ustawy o podatku dochodowym traktuje kryptowaluty jako dochód kapitałowy, opodatkowany specjalną stawką 27,5% na mocy § 27a ust. 1, bez jakiegokolwiek okresu posiadania. Jedna osobliwość działa na korzyść inwestora: zamiana jednej kryptowaluty na inną nie jest realizacją podlegającą opodatkowaniu. Podatek powstaje dopiero przy zbyciu za euro, za inne aktywa lub za usługi.

Szwajcaria. Zyski kapitałowe z prywatnego majątku ruchomego co do zasady nie podlegają opodatkowaniu inwestora prywatnego (art. 16 ust. 3 ustawy o federalnym podatku bezpośrednim). W zamian posiadanie podlega kantonalnemu podatkowi majątkowemu, wycenianemu według wartości na koniec roku. Dwie pułapki: przekwalifikowanie na zawodowego handlarza papierami wartościowymi całkowicie odwraca ten wynik, a dochód ze stakingu lub pożyczania jest dochodem opodatkowanym, a nie zyskiem kapitałowym.

Dla wszystkich trzech krajów: stawki i okresy się zmieniają. Przed zbudowaniem pozycji, której logika zależy od terminu, warto sprawdzić aktualny stan prawny u właściwego organu podatkowego lub doradcy.

Unijna dyrektywa DAC8 obowiązuje od 1 stycznia 2026 r. Dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów zgłaszają tożsamość i dane transakcyjne — nabycia i zbycia za środki fiducjarne oraz za inne kryptoaktywa, transfery, kwoty i liczbę jednostek — organom podatkowym, które wymieniają się tymi danymi między sobą. Definicja dostawcy zobowiązanego do raportowania jest bezpośrednio powiązana z zezwoleniem na mocy MiCA na podstawie artykułu 63, ale obejmuje też dostawców bez zezwolenia posiadających wystarczający związek z UE.

W praktyce: era, w której pozycja kryptowalutowa była faktycznie niewidoczna, się skończyła. Warto prowadzić rzetelną dokumentację dat nabycia i okresów posiadania — zwłaszcza w Niemczech, gdzie roczny termin liczony jest dla każdej transzy osobno, a ciężar dowodu spoczywa na inwestorze.

• Giełda to zły wybór, jeśli utrzymywana jest niewielka pozycja, nigdy nie nastąpi przeniesienie do samodzielnego przechowywania i brak jest chęci do prowadzenia własnej dokumentacji. Oszczędność na opłatach nie uzasadnia dodatkowego nakładu pracy.
• Broker to zły wybór, jeśli faktycznym celem jest przeniesienie monet. Wiele neobrokerów nie zezwala na wypłatę do prywatnego portfela. To, czego nie można wypłacić, jest notowaniem ceny, a nie pozycją kryptowalutową.
• ETP to zły wybór, jeśli inwestor jest długoterminowym posiadaczem w Niemczech. Oznacza to wymianę możliwego zwolnienia po roku na 26,375% podatku u źródła — i dodatkowo roczną opłatę za produkt.
• ETP to dobry wybór, jeśli ekspozycja ma się znajdować w istniejącym rachunku papierów wartościowych, podatek ma być pobierany automatycznie, a portfela nie trzeba obsługiwać. Wygoda ma tu precyzyjnie wyliczalną cenę.
• CFD niemal zawsze jest złym wyborem do utrzymywania pozycji: nie posiada się żadnych monet, płaci się finansowanie overnight, a wierzytelność wobec brokera jest niezabezpieczona. Limit dźwigni ESMA dla klientów detalicznych wynosi 2:1.

1. 1Zacząć od podatku, nie od opłat. Ustalić, jak każdy wehikuł jest opodatkowany w kraju zamieszkania. Ta różnica jest zwykle dziesięciokrotnie większa niż jakakolwiek różnica w opłatach.
2. 2Sprawdzić zezwolenie dostawcy w rejestrze — a także to, z jakim podmiotem prawnym zawierana jest umowa.
3. 3Zapytać, kto jest depozytariuszem, oraz czy monety można wypłacić do własnego portfela. Jeśli nie, wiadomo już, co właściwie zostało kupione.
4. 4Wycenić cały cykl transakcji, a nie samą opłatę za zakup — łącznie ze spreadem, wypłatą i przewalutowaniem.
5. 5Oddzielić środki fiducjarne od krypto. Nie warto zostawiać na platformie kryptowalutowej większego salda w euro, niż wymaga tego kolejny zakup.
6. 6Dokumentować każde nabycie z datą, ilością i ceną. Od czasu DAC8 platformy i tak raportują dane — własna dokumentacja jest tym, co pozwala zakwestionować ich wersję.

Ten artykuł ma charakter informacyjny, a nie doradztwa inwestycyjnego.